27/11/2017

A ofrenda



As doazóns de carácter relixioso que os nosos veciños tiñan que soportar vense nun testamento dun veciño do século XIX no que pon: "a cada unha das dúas funcións fúnebres de enterro e honras, asistan incluído o párroco 12 sacerdotes que celebren a misa, a cantada, vixilia, do responso e solemnidades de estilo,concorrendo ao efecto a cera das confrarías de que é irmán, ofrendando a cada unha coa esmola de 8reais".
A ofrenda semella que comezou sendo unha dádiva pero xa no século XVII aparece convertida nun dereito do abade, "coa igrexa topamos" do mesmo xeito que o décimo, a primicia e a oblata, sen perder por iso o seu carácter expiatorio.


No antigo réxime a ofrenda era na práctica unha obriga que dificilmente se podía pasar por alto. Nalgunhas dióceses por exemplo no século XVI o bispo impuña a ofrenda de xeito ben perentorio "mandamos que todas as misas de enterro, ofrenden pan, viño, cera e as outras cousas que acostuman ofrecer".
Para non deixar ningún cabo solto, se o defunto no testamento non deixaba que se fixera ofrenda ou morrera sen testamento os herdeiros debíana facer, xa que os bispos estipulaban o criterio de ser "conforme piden a calidade do defunto e a súa facenda".


Con todo, isto non satisfacía a algúns clérigos, que polo século XVIII preocupados polo feito de que a caridade estivese "tan arrefriada" estimaban que non chegaba con poñer as especies que había que ofrendar (pan, viño, carne...) senón que había que especificar con máis precisión, para evitar que o herdeiro atendese máis o seu proveito que o das ánimas do defunto.


En sinal de expiación dos seus pecados a persoa deixaba a ofrenda no testamento. As súas familias entregábanlla ao cura da parroquia o día do enterro e en ocasións o domingo ou domingos seguintes.

31/10/2017

Samaín

O Samaín (Samhain), foi a celebración máis importante do calendario celta, Samaín significa etimoloxicamente "final do verán", representaba o ritual da última colleita e o regreso dos rabaños aos cortes.
O mundo celta, asociaba a noite de Samaín co momento en que o "sidh", o outro mundo celta, se abría aos vivos, por iso, esta celebración era o momento idóneo para render culto aos antecesores falecidos.



Ao longo da noite do Samaín, as almas volvían camiñar sobre a terra, os espíritos dos familiares eran benvidos e preparábanse alimentos para eles, pero non obstante, os espiritos malignos debían ser escorrentados, polo que os celtas, introducían velas no interior das caveiras dos inimigos derrotados e colocábanas nos cruzamentos dos camiños e nos castros.
Outros estudos, revelan que os celtas, ahuecaban nabos e no seu interior poñían carbón ardente para iluminar o camiño de regreso ao mundo dos vivos aos espíritos dos seus familiares, e de paso protexíanse dos malos espíritos.


Roda do ano celta

Coa imposición da nova relixión -o cristianismo- a festa pagá do Samaín, cristianizouse e comenzou a coñocerse como o día de "todos os santos", cuxa traducción en ingles é "All Hallow´s Eve" de aí a expresión actual de Halloween.
A pesar de todos os esforzos levados a cabo pola igrexa católica, algúns pobos de orixe celta, sobre todo os irlandeses, seguiron celebrando a tradición festiva da noite de Samaín, o 31 de outubro, dende o ano 100 d.C.
En Galiza, esta festa levaba unhas décadas esquecida, pero nos últimos anos estase a volver recuperar grazas ao traballo realizado nas escolas e en varios concellos.

18/09/2017

Pallazas en Millares

Pallaza en Balouta

É posible que hai uns 300 anos aínda houbese pallazas na nosa aldea. 
Pois nun documento dunha partilla de bens do ano 1711, aparecen mencionadas na aldea veciña de Abrairas. Unha pallaza ou palloza é unha casa de planta oval ou redonda, que está feita de pedra, madeira e cuberta de palla. No escrito tamén se lé que as pallazas eran divididas nas partillas.


Hoxe só se conservan algunhas na comarca dos Ancares.
A última construción cuberta con palla en Millares debeu ser o hórreo de Brañas pola década de 1980.

Hórreo cuberto con palla, casa Brañas, Millares

As pallozas son a evolución das vivendas dos castros galegos. A palloza fixo perdurar ao longo do tempo o reflexo das vellas cabanas celtas. Foron os informantes romanos (Estrabón, Pomponio Mela, Plinio e Lucio Anneo) os primeiros en transmitirnos textos descritivos da Galiza daquela época e dos seus habitantes aos que chamaron celtici ou keltikoi, é dicir, célticos.
A actual presenza nalgúns países europeos de elementais tipos de construcións de cubertas vexetais (as casas de turba de Islandia, algunhas tipoloxías da edificación rural en Bretaña ou Irlanda,...) fai chegar á actualidade unha arquitectura que, partindo das long-houses viquingas, ou das cruck houses inglesas, foi a base das construcións atlánticas durante boa parte da Idade Media. Pero en ningún ámbito se poderá atopar unha arquitectura na que se poida seguir a evolución histórica das súas edificacións como no País Galego.

18/07/2017

A pena do allo



Chamase Pena do Allo a unha rocha e ao monte que hai arredor dela, petencente á nosa parroquia. Está cuberta cse totalmente de briófitas.
Situase cerca da nosa aldea próxima ó camiño antigo que ía de Millares á parroquia de Cubilledo.


Que allo lle da nome á rocha e o lugar circundante?. Investigamos e por alí hai tres especies vexetais silvestres que teñen un bulbo subterráneo: Romulea bulbocodium, Hyacinthoides non-scripta e Narcissus triandrus, pero o que realmente abunda é unha planta con follas longas e flores brancas parecidas ás dos allos que se botan na horta (Allium sativum).

A Pena do Allo, uces, toxos, carqueixos e piñeiros.

Supoñemos que este allo silvestre de nombre científico Simenthis planifolia é o que da nome a este sitio. De feito nesa pena hai algún allo, parece que o enigma está resolto.
Ata a década dos anos 1980 pola Pena do Allo pastoreaban as cabras, e antes tamén se ten botado cereal, ou collíanse toxos ou facíase carbón vexetal.


Hoxe hai corzos, algún xabaril, piñeiros e moita abundancia de uz, carqueixa e toxo.



31/05/2017

As Regas




As Regas, é un lugar da parroquia onde levaban pastar as ovellas os nosos veciños. 
Levaban os rabaños cruzando pola Requeixada e as Canceleiras ata chegar ás Regas, na foto aérea da nos aldea do ano 1945 a máis antiga que temos, vense os camiños que atravesaban daquela pola Requeixada. Estas fotos fixéronas os estadounidenses durante a II guerra mundial nos voos de transporte militar entre Xibraltar e Francia desviándose das rutas sen que se enterara o réxime ditatorial franquista colaborador dos nazis.


Os pastores gardaban nas Regas unhas potas e cocían cachelos para merendar con outros alimentos que levaban nun fardelo da casa, a auga tíñana alí e as patacas collíanas das leiras cando pasaban para o monte coas ovellas.
Algunhas veces si se descoidaban o lobo matáballes algún animal, tamén xogaban a facer prados e leiras no chan.
Cando volvían cos rabaños do monte ao chegar á aldea xebrábanos.
O nome das Regas é un derivado de rego que alude á abundancia de canles ou regos de auga, tamén ten as acepcións de terreo pantanoso, prado con herba ou depresión do terre o entre montañas pola que flúe ou fluíu un curso de auga.


As ovellas que tiñan eran de raza "Ovella Galega" catalogada en perigo de extinción polo Real Decreto 2129/2008, de 26 de decembto, polo que se establece o Programa de conservación, mellora e fomento das razas gandeiras.



Esta raza con orixe en Galiza posúe unha historia moi unida ao pobo galego, as ovellas levan entre nós dende fai 5.000 ou 6.000 anos, é dicir, dendo o neolítico. Nos poboados celtas dos castros, predominaban as ovellas fronte a o gando vacún.
No 2014 só había 4.335 exemplares.

01/05/2017

A gadaña


A gadaña non é unha ferramenta que saiba manexar calquera. Poucas sobreviven na nosa aldea. 
Antigamente facían competicións de sega nos prados. Se fora deporte olímpico seguro que algún veciño noso estaría na selección galega.


Esta ferramenta agrícola dotada de folla de ferro que produce son ao ser batida con outro ferro ou cunha pedra, foi usada cono instrumento musical en diversas zonas de Galiza.   Normalmente recorríase a elas para acompañar un canto no marco dunha tarefa agrícola, ben para facer un descanso na mesma, ben para celebrar o seu remate parcial ou total.


Ademáis de práctica hai que ter resistencia. Hai que ter xeito como vemos no vídeo: o gadañeiro ten que levar a gadaña nin tan cerca que chegue á terra, nin tal alta que deixe a herbadesaproveitada.
Tamén parece que o mellor sitio para non se enfurruxa a gadaña no inverno é o fume que lle da protección.
Outro apeiro parecido é o gadaño. Era utilizado para coller os toxos.


Poucos veciños quedan que saiban cravuñar unha gadaña. De tanto segar o fío ponse cego. O mango da gadaña non é coma o de outras ferramentas agrícolas que dura no sitio ata perecerpor algunha razón. Cando se cravuña a folla, hai que desmontalo. Para cravuñar vaise petando coa piqueta sobre a ingre.


Cada segador leva a súa cudeira pendurado do cinto e dentro a pedra de afiar. A codeira era de corno de vaca.




Adiviña:
Cal é o animaliño que pasa pola herba e deixa un camiño?

Ditos:
Se queres ter bo prado, mal pacido e ben gadañado.

A gadaña quere forza e maña.

Hai que sacalas gadañas... (ante inxustizas).

07/02/2017

O traxe galego



O traxe galego é a vestimenta tradicional que o pobo galego usaba para as súas actividades ata ben entrado o século XX. Existen diferenzas entres os traxes usados para traballar, ir á feira e os dos días de festa.
Nalgunhas fotos do século pasado dos nosos veciños apréciase algún vestixio do traxe galego. 



A indumentaria variou ao longo dos séculos segundo os materiais de que dispoñía o home, o costume, o poder económico e, sobre todo, o clima, pois non pode ser igual a dunha terra con invernos húmidos e fríos que outra onde son secos e temperados.


Dende a prehistoria, pasando por todas as invasións, unhas veces triunfaron as modas dos vencedores e outras as dos vencidos, sen esquecerse das imposicións relixiosas, de decisiva importancia ao longo da historia, pois o clero era o encargado de xulgar se unha peza ou modelo estaban de acordo co que se consideraba decente. Non vestía igual unha moza solteira que unha casada ou viúva. 


Houbo ocasións en que non estaba ben visto tela pel moura, xa que era sinónimo de traballo ao aire libre, e, tendo en conta isto, a xente procuraba ir ben tapada para que non lle dera o sol.


O conxunto do traxe que se considera tradicional, tanto o feminino como o masculino, empézase a configurar na segunda metade do século XVIII. Publícanse as primeiras galerías de traxes populares impulsados polo nacente romanticismo que admira todo canto sexa pintoresco, diferente e popular.


traxe tradicional é un dos elementos propios da identidade dun pobo, pero non só do galego, pois o mesmo está a suceder en toda Europa. Na década dos anos 20 do século pasado aínda se podían ver algunhas persoas maiores co traxe tradicional ou con varias pezas, que foron as derradeiras que o usaron.


O vestido en xeral transformouse totalmente ao longo duns cen anos ata as primeiras décadas do XX, non quedando dende entón máis que algúns vestixios.


Logo, de ser cotián pasou a formar parte do folclore. Os que o vestimos no sucesivo, tanto homes como mulleres, non é máis que como traxe folclórico, cinguíndose exclusivamente o seu uso a determinados actos e días de carácter festivo.




13/12/2016

A mestra andaluza

Escola en Millares

Polos anos 20 do século pasado houbo na escola de Millares unha mestra andaluza. Temos unha carta dela do 30-12-1928 dende o seu seguinte destino: Montecorto en Málaga. Habendo mestres na nosa terra, o goberno traíanolos de fóra (Andalucía, etc) e non ensinaban en galego, no noso idioma propio. A pesar de que algún quixera ensinar en galego estaba prohibido. O noso xenial Castelao achéganos nas súas viñetas a realidade do noso país.



Naquela época os nosos veciños soportaban a ditadura do militar Primo de Rivera apoiado pola monarquía. Entre outras decisións do ditador están: decreto que prohibía o uso doutra lingua que non fose o castelán, nin de símbolos como bandeiras vascas, galegas ou catalás, restrinxíronse as liberdades políticas, disolveu os concellos, anulou o sistema de representación, suspendeu as garantías constitucionais, pechou varios xornais así como as universidades de Madrid e Barcelona. 



As condicións de traballo eran pésimas e a dura represión sobre os obreiros. O imperialismo e nacionalismo español nas guerras de Marrocos seguiu matando moitos soldados (entre eles veciños da nosa parroquia). Favoreceu os oligopolios, moitos deles en mans de empresarios vinculados á ditadura. A ditadura empeorou drasticamente a situación da Facenda Pública, cada vez máis endebedada. O endebedamento arrastraríase máis aló da ditadura, condicionando a  política económica da posterior Segunda República.




Ronda 30-12-1928
...No quiero pensar lo que estarán Uds. Pensando porque no les hemos escrito, y dirán que somos unas informales, o que los hemos ya olvidado. Pués no señora que, no hemos escrito antes porque empezando por mi y acabando por Manolita hemos llevado una buena temporada de males. Ya gracias a Dios estoy bien pero me he llevado mala casi tres meses.
Lo primerito que hago es desear... Y que conste que mi promesa de haceros una visita no la olvido, que yo os quiero mucho porque nos trataron Uds. con mucho cariño, y les estamos muy agradecidas tanto yo como Manolita y papá.
Todos los domingos me acuerdo de cuando ibamos juntos casi todo el pueblo a Misa, y por el camino cantábamos para ensayarnos, y luego en la Iglesia ninguna queríamos ser las primeras en contestar. ¿ Se acuerda Ud?



Cuando me contesten, me dicen si saben muchas coplas nuevas y como anda la maestra que hay ahora de cánticos, si ensaya con Uds. y si es buena con los niños. ¿Hace este año mucho frío? Por aquí está el tiempo muy hermoso, y en el pueblo de Montecorto que es donde ahora tengo la escuela, no hace nada de frio. Le dá Ud. Muchos recuerdos a los de Escobar... Brañas... Trabada... Casanova... a la familia de Otilia... a los de Alfonso... a mis vecinos señora Rita y su hija y marido...a Estrella, Domingo y señora Mª Pepa... familia de Faustina...Genoveva...madre de Ermitas... Guadalupe... y todas las familias de Braña y Fonteo. Al ciego de "la Puente" y los de "Leitero" ... y a todas las mozas y mozos, a Mª Antonia la de las telas y a todos en general....y
cuente Ud. con el cariño de su amiga.
Cuando la tenga le voy a mandar una fotografia. Dolores.






A mestra escribe "la Puente" e "Leitero" cando os nomes de sempre son A Ponte e Leiteiro. Supoñemos que non é por falta de respecto dela, senón que é debido ás influencias das políticas educativas do goberno español de exterminar o idioma galego naquela época.




11/11/2016

O sal



No século XIX a un veciño da nosa aldea danlle o encabezamento do sal. Nun documento os veciños da xurisdición da Baleira, danlle poder ao noso veciño para que reclame ante a monarquía polos prezos excesivos, polos elevados encabezamentos que tiñan que soportar as aldeas e por impedir a importación de sal máis barata doutros sitios. A monarquía tiña o monopolio e abusaba. 



"Na xurisdición da Valeira, e lugar de Barcia... diante de min e das testemuñas constituídas persoalmente e en Xunta plena...veciños da parroquia de santa Mariña de Librán ... veciños do couto de Vilaselle...veciños da parroquia da Fontaneira...veciños da freguesía da Lastra...veciños da parroquia de Cubilledo...veciños da Degolada...fregueses de Retizós...o cura da parroquia de san Miguel da Braña, co seus veciños Pedro Gómez, Xosé Rico...todos veciños desta mencionada xurisdición da Baleira por si e en nome dos máis
ausentes, enfermos, impedidos polas súas indisposicións físicas non puideron concorrer á solemnidade e esta sesión e pública do outorgamento desta operación...obríganse, e prestan a suficiente caución...unanimemente dixeron...de salinas no Reino e esta Provincia..outorgan todo o seu poder cumprido, canto teñen e en dereito se requira, poida máis e deba valer a...veciño do lugar de Millares..."



A importancia do sal na historia de Galiza foi moi importante debido á produción pesqueira na costa e cárnica no interior.



A posesión do sal foi disputada polos máis poderosos: primeiro os mosteiros logo a monarquía. Antigamente houbo varias salinas na Galiza. O nome da comarca do Salnés fai referencia ás salinas que houbo na beiramar da comarca. 



Hai varios restos nas costas galegas e tamén documentos medievais que fan referencia a salinas na costa lucense.
No ano 1745, Sarmiento ao relatar a súa famosa viaxe a Galiza, fai alusión ás salinas da Lanzada e Noalla, e tres anos máis tarde, en carta ao seu irmán comunícalle que Galiza "teniendo más de ciento cincuenta leguas de costas de océano y con mil sitios para salinas, le venga y necesite la sal de países extraños".


Esta estrañeza de Sarmiento polas poucas salinas de Galiza en xeral, procedía do ano 1338 cando o rei de Castilla Afonso XI decidira por Real Orden a propiedade real sobre as salinas, organizando o imposto correspondente para a súa extracción e envío a diversos lugares, iniciándose á vez o que daría no futuro a lenta desaparición das salinas de Galiza.



A actuación real foi contraria ao desenvolvemento das pesqueirías galegas que entrarán nunha fase de decadencia dende o século XVI.





Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...